LNG ve LPG: Temel Farklar (Bileşim, Depolama, Kullanım ve Piyasa Rolü)

LNG ve LPG tanımları
LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz), dökme yük olarak taşınması için -162°C’ye soğutulmuş birincil olarak metan gazıdır. LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı) ise ortam sıcaklığında orta düzeyde basınç altında sıvı halde tutulan propan ve/veya bütandır. Bunlar; farklı bileşimlere, farklı depolama gereksinimlerine, farklı pazarlara ve çok farklı fiyat dinamiklerine sahip farklı yakıtlardır. İsimlerinde “sıvılaştırılmış” ve “gaz” kelimelerinin geçmesi nedeniyle karıştırılmaları anlaşılabilir bir durumdur, ancak küresel enerji tedarik zincirlerinde tamamen ayrı amaçlara hizmet ederler.

---

İçindekiler

1. LNG Nedir
2. LPG Nedir
3. Bir Bakışta Temel Farklar
4. Üretim Süreçleri ve Kaynakları
5. Depolama ve Taşıma: Denizcilik İçin Neden Önemli?
6. Kullanım Alanları: Hangi Yakıt Nerede Kullanılır?
7. LNG Fiyat Göstergeleri ve Spot Piyasa
8. ABD LNG İhracat Patlaması
9. LNG Yakıt İkmali: IMO 2020 ve Gemi Yakıtı
10. Sıkça Sorulan Sorular
11. Önemli Çıkarımlar

---

LNG Nedir

LNG, sıvılaştırılmış doğal gaz (liquefied natural gas) anlamına gelir. Isınma ve pişirme için kullanılan temel gaz olan metan (CH4), yaklaşık -162°C’ye soğutulduğunda sıvı hale geçer ve gaz halindeki hacminin yaklaşık 1/600’ünü kaplar.

Bu hacim küçülmesi temel amaçtır. Doğal gaz boru hatları pahalıdır ve coğrafi olarak kısıtlıdır; okyanusun ötesine boru hattı ile gaz taşıyamazsınız. Sıvılaştırarak özel bir gemiye yükleyebilir, dünyanın herhangi bir yerine taşıyabilir ve varış noktasında tekrar gazlaştırarak boru hatlarında kullanabilirsiniz.

LNG, dizel veya benzin gibi tek başına bir yakıt değildir. Taşıma dostu bir halde bulunan doğal gazdır. Varış terminalinde tekrar gaz haline getirilir (regazifikasyon) ve boru hattı ağına verilir. Tüketici açısından durum, doğal gaz alıyor olmalarıdır; LNG aşaması tamamen bir taşıma mekanizmasıdır.

Küresel LNG ticareti devasa boyuttadır. 2023 yılında yaklaşık 404 milyon ton LNG uluslararası olarak taşınmıştır ve bu da onu değer bazında dünyanın en büyük emtia ticareti kalemlerinden biri yapmaktadır. Katar, Avustralya ve ABD en büyük üç ihracatçıdır.

---

LPG Nedir

LPG, sıvılaştırılmış petrol gazı (liquefied petroleum gas) anlamına gelir. Doğal gaz işleme tesislerinden veya ham petrol rafinasyonundan elde edilen propan (C3H8) ve bütan (C4H10) gibi daha ağır hidrokarbon gazlarının karışımıdır.

LNG’nin aksine LPG, sıvı kalmak için aşırı soğuklara ihtiyaç duymaz. Oda sıcaklığında, yaklaşık 8-20 bar basınç, propanın sıvı halde kalması için yeterlidir. Bütan daha düşük basınçta sıvılaşır. İşte bu nedenle LPG, barbeküler, kamp ocakları ve kırsal ısınma için kullanılan standart basınçlı tüplerde depolanabilir.

LPG, doğal gazın sadece farklı bir hali değil, tamamen ayrı bir üründür. Propan ve bütan, metandan farklı moleküler yapılara, farklı enerji içeriklerine ve farklı kullanım alanlarına sahiptir. Doğal gaz akışlarında küçük miktarlarda doğal olarak bulunurlar ve gaz işleme sırasında ayrıştırılırlar; ayrıca ham petrol rafinasyonunda yan ürün olarak da ortaya çıkarlar.

Küresel LPG ticareti yıllık yaklaşık 120 milyon ton civarındadır. Permian Havzası ve Marcellus şist gazı operasyonlarından yan ürün olarak büyük miktarlarda propan ve bütan üreten ABD, 2010’ların ortalarından itibaren dünyanın en büyük LPG ihracatçısı konumuna gelmiştir.

---

Bir Bakışta Temel Farklar

Özellik	LNG	LPG
Ana bileşen	Metan (CH4)	Propan (C3H8) ve/veya Bütan (C4H10)
Sıvılaştırma yöntemi	-162°C’ye soğutma	Basınçlandırma (düşük basınç)
Depolama sıcaklığı	Kriyojenik (çok soğuk)	Ortam sıcaklığı
Depolama basıncı	Atmosferik basınca yakın	Basınçlı (8–20 bar)
Gemi tipi	LNG tankeri (kriyojenik)	LPG tankeri (basınçlı/yarı soğutmalı)
Birincil köken	Doğal gaz sahaları	Gaz işleme tesisleri; petrol rafinerileri
Ana kullanım alanları	Elektrik üretimi, endüstriyel, şehir gazı	Isınma, pişirme, otogaz, petrokimya
Fiyat göstergesi	JKM, TTF, Henry Hub	Argus, Mont Belvieu propan
Tipik alıcı	Enerji şirketleri, gaz dağıtıcıları	Hanehalkı, otogaz dağıtıcıları, petrokimya tesisleri

---

Üretim Süreçleri ve Kaynakları

LNG üretimi

LNG, doğal gaz sahalarında başlar. Ham doğal gaz çıkarılır, safsızlıklardan (CO2, H2S, su, cıva) arındırılır ve ardından bir LNG sıvılaştırma terminalinde sıvılaştırılır. Sıvılaştırma, devasa soğutma ekipmanları gerektirir; gaz türbinleri tarafından çalıştırılan kompresörler, gazı -162°C’ye ulaşana kadar birden fazla aşamada soğutur.

Başlıca LNG sıvılaştırma terminalleri:
– Katar: North Field genişletme projesi; dünyanın en büyük LNG projesi; Qatargas ve RasGas
– Avustralya: APLNG, Gorgon, Wheatstone, Ichthys, Prelude (Shell’in açık deniz FLNG tesisi)
– ABD: Sabine Pass (Cheniere), Corpus Christi (Cheniere), Freeport, Cove Point, Cameron
– Rusya: Sakhalin-2, Yamal LNG, Arctic LNG 2 (2022 sonrası yaptırımlara tabi)

LPG üretimi

LPG iki şekilde üretilir:

1. Gaz işleme: Kuyulardan gelen doğal gaz, metanın yanı sıra küçük yüzdelerde propan ve bütan içerir. Gaz işleme tesisleri, bu daha ağır bileşenleri ayrı satış için ayrıştırır. ABD şist gazı üretimi (özellikle Permian Havzası petrol kuyularından gelen ilişkili gaz) bu şekilde büyük miktarlarda LPG üretir.

2. Petrol rafinasyonu: Ham petrol rafinasyonu, yan ürün olarak propan ve bütan üretir. Akışkan katalitik kraking (FCC) ve hidrokraking üniteleri önemli miktarda LPG oluşturur. Orta Doğu rafinerileri ve ABD Körfez Kıyısı rafinerileri bu yöntemle önemli LPG üreticileridir.

---

Depolama ve Taşıma: Denizcilik İçin Neden Önemli?

LNG ve LPG’nin depolama ve taşıma gereksinimleri o kadar farklıdır ki, tamamen farklı gemi filoları, terminal altyapısı ve elleçleme prosedürleri kullanırlar.

LNG depolama ve nakliye

LNG -162°C’de tutulmalıdır. LNG taşıyıcıları, teknik olarak denizde bulunan en karmaşık gemiler olan yalıtımlı kriyojenik tankerlerdir. Vakum yalıtımlı iç tanklara (genellikle Moss küresel tanklar veya membran tanklar) sahip çift cidarlı bir yapı kullanırlar. Yalıtıma rağmen, küçük bir miktar LNG sürekli buharlaşır (buna “boil-off gas” denir). Modern LNG taşıyıcıları, bu buharlaşan gazı atmosfere salmak yerine gemi yakıtı olarak kullanır.

LNG taşıyıcıları, daha küçük limanlara hizmet veren yaklaşık 70.000 m³’lük gemilerden, sadece Katar ihracat terminallerine hizmet veren 266.000 m³’lük en büyük Q-Max gemilerine kadar değişir. Standart büyük bir LNG taşıyıcısı yaklaşık 174.000 m³ kapasiteye sahiptir.

LNG ithalat terminalleri, LNG’yi deniz suyu, ortam havası veya yanma kullanarak tekrar gaza ısıtan regazifikasyon ekipmanlarına, ayrıca depolama tanklarına ve boru hattı bağlantılarına ihtiyaç duyar. Bu terminallerin inşası yüz milyonlarca dolara mal olur ve izin süreçleri yıllar sürer.

---

Kullanım Alanları: Hangi Yakıt Nerede Kullanılır?

LNG nihai kullanım alanları

LNG’nin (regazifikasyondan sonra) birincil kullanım alanı boru hattı doğal gazı ile aynıdır; aynı ekipmanları çalıştırır ve aynı yakıt alternatifleriyle rekabet eder.

• Elektrik üretimi: Elektrik üreten gaz türbinleri ve kombine çevrim gaz santralleri. Japonya, Güney Kore ve Tayvan gibi sınırlı yerel doğal gaz kaynağına sahip ülkeler, elektrik şebekelerini beslemek için LNG ithal eder.
• Endüstriyel yakıt: Çelik, çimento, kimya, cam ve gıda imalatı, doğal gazı hem yakıt hem de hammadde olarak kullanır.
• Şehir gazı / konut ısınması: Birçok ülkedeki kentsel doğal gaz şebekeleri, kısmen veya tamamen ithal LNG ile beslenir.
• Taşıma yakıtı olarak LNG: Büyük gemiler (konteyner gemileri, dökme yük gemileri, yolcu gemileri) ve bazı ağır vasıtalar, özellikle IMO 2020 kükürt düzenlemelerini takiben LNG’yi yakıt olarak kullanmaktadır.

LPG nihai kullanım alanları

LPG tamamen farklı pazarlara hizmet eder.

• Konut tipi pişirme ve ısınma: LPG tüpleri veya tankları, doğal gaz boru hattına erişimi olmayan hanelere hizmet eder; Asya, Afrika ve Latin Amerika’nın kırsal bölgelerinde devasa bir küresel pazar.
• Otogaz: LPG (öncelikle propan), birçok ülkede taşıt yakıtı olarak kullanılır. Türkiye, Güney Kore, Polonya ve Rusya önemli otogaz pazarlarına sahiptir.
• Petrokimya: Propan ve bütan, plastik üretiminde girdi sağlayan buhar kraking süreçleri yoluyla etilen ve propilen üretimi için hammaddedir.
• Rafineri kullanımı: Propan ve bütan, benzinde harmanlama bileşeni ve rafineri operasyonlarında yakıt olarak kullanılır.
• Endüstriyel kullanım: LPG, taşınabilir veya depolanabilir bir yakıtın gerekli olduğu endüstriyel ısıtma, kesim ve proses ısısı uygulamalarında kullanılır.

---

LNG Fiyat Göstergeleri ve Spot Piyasa

Ham petrolün aksine, LNG’nin tek bir küresel fiyatı yoktur. Bölgesel fiyatlar, üç ana gösterge ile yerel arz-talep koşullarını yansıtır:

JKM (Japan-Korea Marker)
S&P Global Commodity Insights (Platts) tarafından yayınlanan JKM, dünyanın en büyük iki LNG ithalatçısı olan Japonya ve Güney Kore’ye teslim edilen LNG için referanstır. MMBtu (milyon İngiliz termal birimi) başına USD cinsinden fiyatlandırılır. Asya-Pasifik bölgesindeki en likit LNG fiyatıdır.

TTF (Title Transfer Facility)
TTF, Avrupa’daki doğal gaz ve LNG için baskın gösterge olan Hollanda gaz merkezidir. Teknik olarak bir doğal gaz fiyatı olsa da, ithal LNG Avrupa piyasasında doğrudan boru hattı gazı ile rekabet ettiği için fiili Avrupa LNG fiyatı olarak kullanılır. MWh başına EUR cinsinden fiyatlandırılır.

Henry Hub
Louisiana’daki Henry Hub, ABD doğal gazı için NYMEX göstergesidir. Birçok ABD LNG tedarik sözleşmesi, Henry Hub fiyatına ek olarak sabit sıvılaştırma ve nakliye maliyeti üzerinden fiyatlandırılır.

---

ABD LNG İhracat Patlaması

ABD, 2015 yılına kadar net LNG ithalatçısı konumundaydı. Şist gazı devrimi bunu tamamen tersine çevirdi. Marcellus ve Permian havzalarındaki şist gazı üretimi, ABD’ye muazzam bir ucuz doğal gaz fazlası sağladı.

Şirketler, Körfez Kıyısı’nda LNG ihracat terminalleri inşa etmeye başladı. ABD, 2023 yılında Katar ve Avustralya’yı geride bırakarak dünyanın en büyük LNG ihracatçısı oldu. Rusya-Ukrayna enerji krizi, Avrupa’nın ABD LNG’sine olan talebini devasa boyutta artırdı.

---

LNG Yakıt İkmali: IMO 2020 ve Gemi Yakıtı

LNG’nin en hızlı büyüyen kullanım alanlarından biri gemi yakıtı pazarıdır (LNG bunkering). 1 Ocak 2020’de yürürlüğe giren IMO 2020 kükürt sınırı, geleneksel ağır yakıtı (HFO) temizleme sistemleri olmadan uyumsuz hale getirdi. LNG, neredeyse hiç kükürt içermez ve minimum partikül emisyonu üretir. 2025 itibarıyla LNG, filo büyüklüğü açısından baskın alternatif deniz yakıtıdır.

---

Sıkça Sorulan Sorular

LNG ve LPG aynı tanklarda depolanabilir mi?

Hayır. Tamamen farklı altyapılara ihtiyaç duyarlar. LNG, -162°C’de sıvı tutabilen kriyojenik tanklara ihtiyaç duyarken, LPG ortam sıcaklığında 8-20 bar basınca dayanıklı basınçlı tanklara ihtiyaç duyar.

LNG, LPG’den daha mı ucuz?

Farklı pazarlara hizmet ettikleri için doğrudan karşılaştırılamazlar. LNG, endüstriyel ve enerji santrali alıcıları için dökme bir enerji emtiası olarak fiyatlandırılır. LPG ise konut ısıtma yakıtı olarak fiyatlandırılır.

---

Önemli Çıkarımlar

• LNG sıvılaştırılmış doğal gazdır (-162°C’de depolanır); LPG sıvılaştırılmış petrol gazıdır (basınçla sıvılaştırılır).
• Depolama gereksinimlerindeki fark, gemi türlerinden terminal altyapısına kadar her şeyi belirler.
• LNG göstergeleri JKM (Asya), TTF (Avrupa) ve Henry Hub (ABD) fiyatlarıdır.
• ABD, şist gazı üretimi sayesinde dünyanın en büyük LNG ihracatçısı konumuna gelmiştir.
• IMO 2020, LNG’nin gemi yakıtı olarak kullanımını hızlandırmıştır.
• LNG ve LPG farklı piyasalara hizmet eder ve ticari analizlerde karıştırılmamalıdır.

İlgili Okumalar

Bu makalede ele alınan konuları derinlemesine incelemek için şu ilgili rehberleri keşfedin: the broader family of hydrocarbon liquids separated during gas processing ve how gas-fired generation links these fuels to power pricing.