EU ETS explained: jak działa system handlu emisjami

Czym jest EU ETS
EU Emissions Trading System (EU ETS) to największy na świecie rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla, działający od 2005 roku. Jest to system typu „cap-and-trade” (limituj i handluj), który wyznacza całkowity limit (cap) na emisje CO2 i innych gazów cieplarnianych z około 10 000 elektrowni, zakładów przemysłowych, operatorów lotniczych oraz (od 2024 r.) firm żeglugowych w UE i EOG. Firmy kupują lub otrzymują uprawnienia EUA, z których każde uprawnia do emisji jednej tony CO2. Podmioty te muszą umorzyć uprawnienia pokrywające ich faktyczne roczne emisje, handlując wszelkimi nadwyżkami lub niedoborami na otwartym rynku.

---

Spis treści

1. Mechanizm cap-and-trade w szczegółach
2. Fazy EU ETS: od 2005 do 2030 roku
3. Uprawnienia EUA: historia cen i mechanizmy handlu
4. Dlaczego ceny EUA spadły — i co je ustabilizowało
5. Sektory objęte EU ETS (faza 4)
6. Żegluga morska w EU ETS od 2024 roku
7. EU ETS 2: transport drogowy i budynki od 2027 roku
8. CBAM: mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2
9. Jak firmy zapewniają zgodność: rejestracja, monitoring i umarzanie
10. Najczęściej zadawane pytania
11. Kluczowe wnioski

---

Mechanizm cap-and-trade w szczegółach

Koncepcja „cap-and-trade” jest prosta, ale w praktyce zawiera istotne szczegóły.

Limit (cap) to całkowita ilość gazów cieplarnianych — mierzona w tonach ekwiwalentu CO2 (tCO2e) — jaką wszystkie firmy objęte EU ETS mogą łącznie wyemitować w danym roku. UE ustala ten limit, a jego wartość jest co roku zmniejszana. Ta coroczna redukcja tworzy długoterminową presję na ograniczanie emisji.

Przydział (allocation) określa, w jaki sposób firmy otrzymują uprawnienia na początku każdego roku. Istnieją dwie metody:

1. Bezpłatny przydział: Część uprawnień jest przekazywana firmom bezpłatnie, w oparciu o wskaźniki (benchmarki) porównujące ich emisje z najefektywniejszymi instalacjami w danym sektorze. Bezpłatny przydział ma chronić branże narażone na konkurencję międzynarodową przed „ucieczką emisji” (carbon leakage) — ryzykiem przeniesienia produkcji poza kraje UE w celu uniknięcia kosztów emisji CO2. Wolumen bezpłatnych uprawnień jest stopniowo redukowany.

2. Aukcje: Uprawnienia nieprzydzielone bezpłatnie są sprzedawane firmom na aukcjach. Sektor energetyczny otrzymuje niemal zerowy przydział bezpłatny i musi kupować prawie wszystkie uprawnienia na aukcjach. Dochody z tych aukcji trafiają do państw członkowskich UE, z których wiele przeznacza je na inwestycje w czystą energię.

Cykl zgodności: Każda instalacja objęta systemem funkcjonuje w rocznym cyklu:
– Monitorowanie i raportowanie emisji przez cały rok (zgodnie z zatwierdzonymi planami monitorowania)
– Do 30 kwietnia każdego roku: umorzenie uprawnień EUA odpowiadających faktycznym emisjom z poprzedniego roku
– Wszelkie nadwyżki uprawnień można zachować na kolejne lata lub sprzedać na rynku
– Wszelkie niedobory wymagają zakupu dodatkowych uprawnień EUA (oraz opłacenia kary za brak zgodności)

Obowiązek dotyczy poziomu instalacji, a nie całej firmy. Producent stali posiadający trzy piece w dwóch krajach posiada trzy oddzielne konta instalacji, każde z własnym planem monitorowania i obowiązkiem umorzenia.

---

Fazy EU ETS: od 2005 do 2030 roku

EU ETS funkcjonuje w czterech różnych fazach, z których każda miała odmienne zasady i rezultaty.

Faza 1 (2005-2007) — Faza pilotażowa

System EU ETS wystartował 1 stycznia 2005 roku. Faza 1 była wyraźnie określana jako etap „uczenia się na błędach”. Limit ustalono na podstawie szacunków emisji dokonanych przez państwa członkowskie — szacunków, które okazały się zbyt hojne. Bezpłatny przydział pokrywał niemal 100% oczekiwanych emisji.

Gdy w maju 2006 roku opublikowano dane dotyczące faktycznych emisji za 2005 rok, stało się jasne, że rynek był znacznie przewymiarowany. Ceny EUA spadły z około 30 €/tonę do poniżej 1 €/tonę. Uprawnień z Fazy 1 nie można było przenosić do Fazy 2, więc każda nadwyżka stała się bezwartościowa z końcem 2007 roku. System w Fazie 1 w praktyce nie przyniósł redukcji emisji.

Faza 2 (2008-2012) — Okres rozliczeniowy Protokołu z Kioto

Faza 2 pokrywała się z okresem zobowiązań Protokołu z Kioto. Umożliwiono przenoszenie (banking) uprawnień do Fazy 3. Limit był bardziej restrykcyjny niż w Fazie 1. Włączono lotnictwo dla lotów wewnątrz UE.

Globalny kryzys finansowy z lat 2008-2009 drastycznie zmniejszył produkcję przemysłową i emisje, co doprowadziło do ogromnej nadwyżki uprawnień. Firmy, które zainwestowały w redukcję emisji, sprzedawały nadwyżki, a te, które tego nie zrobiły, nie musiały kupować. Ceny EUA spadły z około 20 € do poniżej 5 €/tonę. Sygnał cenowy był zbyt słaby, aby stymulować znaczące inwestycje.

Faza 3 (2013-2020) — Główne reformy

Faza 3 wprowadziła fundamentalne zmiany strukturalne:
– Jeden ogólnounijny limit (zastąpienie limitów krajowych — państwa straciły możliwość ustalania własnych poziomów przydziału)
– Sektor energetyczny przeszedł niemal całkowicie na aukcyjny system nabywania uprawnień
– Wprowadzono roczny liniowy współczynnik redukcji limitu (LRF) na poziomie 1,74%
– Lotnictwo międzynarodowe wyłączono z EU ETS dla lotów spoza UE (w wyniku sporu z ICAO)

Pomimo tych reform, strukturalna nadwyżka z Fazy 2 utrzymywała się w Fazie 3. Ceny EUA pozostawały na niskim poziomie 5-10 €/tonę aż do 2018 roku.

Faza 4 (2021-2030) — Obecna faza

Faza 4 jest jak dotąd najbardziej ambitna:
– Roczny współczynnik redukcji wzrósł do 4,3% rocznie od 2024 roku (z 2,2% w latach 2021-2023) w następstwie pakietu „Fit for 55”, zakładającego redukcję emisji o 55% do 2030 roku
– Żegluga morska objęta systemem od 2024 roku
– Bezpłatny przydział dla przemysłu jest stopniowo wygaszany równolegle z wdrażaniem CBAM
– Utworzono EU ETS 2 dla transportu drogowego i budynków (oddzielny rynek, start w 2027 r.)

---

Uprawnienia EUA: historia cen i mechanizmy handlu

Uprawnienia EUA to zestandaryzowane instrumenty w formie elektronicznej. Każde EUA reprezentuje prawo do emisji jednej tony ekwiwalentu CO2.

EUA są:
– Aukcjonowane na platformach EEX (European Energy Exchange, Lipsk) oraz ICE Futures Europe (Londyn)
– Handlowane na giełdzie ICE Futures Europe (główny rynek terminowy) oraz na platformach instrumentów pochodnych EEX
– Przechowywane na kontach w Rejestrze Unii (EUTL) — centralnym systemie, który śledzi wszystkie posiadane uprawnienia, ich transfery oraz umorzenia

Kontrakt terminowy ICE EUA (ticker: C) jest najaktywniej handlowanym instrumentem węglowym na świecie. Handel odbywa się w lotach po 1000 EUA. Największą płynnością cieszą się kontrakty z terminem rozliczenia w grudniu, ponieważ pozwalają firmom zabezpieczyć (hedging) pozycję rozliczeniową na cały rok.

Podsumowanie historii cen EUA:

Rok	Zakres ceny EUA (€/tona)	Kluczowe wydarzenie
2005-2006	10-30 €, potem krach	Ujawnienie nadmiernego przydziału w Fazie 1
2007	<1 €	Koniec Fazy 1: nadwyżka stała się bezwartościowa
2008-2012	5-20 €, potem 3-5 €	Nadwyżka w wyniku kryzysu finansowego
2013-2017	3-10 €	Utrzymująca się strukturalna nadpodaż
2018-2019	10-25 €	Oczekiwania na Rezerwę Stabilności Rynkowej (MSR)
2020	15-32 €	Spadek w pandemii COVID, następnie odbicie
2021	25-55 €	Optymizm Fazy 4, świadomość zaostrzania limitu
2022	55-100 €	Kryzys energetyczny, przejście na węgiel w energetyce
2023	60-100 €	Utrzymujące się wysokie ceny
2024	50-75 €	Korekta, niepewność związana z CBAM/ETS2

Cena EUA ma bezpośrednie znaczenie dla każdej firmy objętej EU ETS, ponieważ stanowi koszt każdej wyemitowanej tony CO2. Przy cenie 65 €/tonę, stalownia emitująca 500 000 ton rocznie ponosi roczny koszt emisji rzędu 32,5 mln € — jest to znaczący koszt operacyjny wpływający na konkurencyjność i decyzje inwestycyjne.

---

Dlaczego ceny EUA spadły — i co je ustabilizowało

Historia cen EU ETS może wyglądać alarmująco, jeśli nie rozumie się jej przyczyn. Oto co się stało i co zostało zmienione.

Problem (Fazy 1 i 2): UE ustaliła limit na podstawie szacunków emisji przemysłowych. Były one zbyt optymistyczne — zakładano wyższe emisje, niż miały miejsce w rzeczywistości, zwłaszcza że UE jednocześnie promowała rozwój energii odnawialnej, co ograniczyło emisje w sektorze energetycznym. Recesja z lat 2008-2009 drastycznie ograniczyła produkcję przemysłową, co doprowadziło do jeszcze większej nadwyżki. Firmy posiadały miliony niewykorzystanych uprawnień.

Próba naprawy (back-loading, 2014): W 2014 i 2015 roku UE czasowo wycofała z aukcji 900 milionów EUA, opóźniając ich powrót na rynek (ostatecznie przywrócono je w latach 2019-2020). Przyniosło to jedynie tymczasową ulgę.

Naprawa strukturalna (Rezerwa Stabilności Rynkowej – MSR, 2019): MSR to automatyczny mechanizm, który:
– Usuwa uprawnienia z aukcji, gdy całkowita liczba uprawnień w obiegu przekracza 833 miliony
– Zwraca uprawnienia na rynek, gdy liczba w obiegu spadnie poniżej 400 milionów
– Od 2023 roku trwale anuluje uprawnienia znajdujące się w MSR powyżej określonego progu (zamiast ponownie je wprowadzać)

Ogłoszenie utworzenia MSR w 2018 roku natychmiast spowodowało wzrost cen EUA, ponieważ uczestnicy rynku zrozumieli, że nadpodaż strukturalna zostanie skorygowana. Gdy MSR stał się operacyjny w styczniu 2019 roku, ceny wzrosły jeszcze bardziej. Połączenie MSR, zaostrzonej ścieżki redukcji w Fazie 4 (4,3%/rok) oraz włączenie nowych sektorów (żegluga) fundamentalnie zmieniło sytuację strukturalną.

EU ETS jest teraz realnym ograniczeniem dla emisji — limit jest na tyle restrykcyjny, że firmy muszą albo redukować emisje, albo kupować uprawnienia. Tak właśnie powinien funkcjonować rynek emisji dwutlenku węgla.

---

Sektory objęte EU ETS (faza 4)

EU ETS obejmuje obecnie:

Wytwarzanie energii i ciepła: Wszystkie instalacje spalania o mocy cieplnej powyżej 20 MW. Obejmuje to elektrownie, elektrociepłownie oraz duże kotły przemysłowe. Sektor energetyczny odpowiada za około 45% emisji objętych EU ETS.

Przemysł ciężki: Żelazo i stal, aluminium (z wytopu), cement, wapno, szkło, ceramika, papier i celuloza, produkcja chemiczna (kwas azotowy, kwas adypinowy), rafinacja ropy naftowej. Sektory te odpowiadają za około 35% objętych emisji.

Lotnictwo: Loty komercyjne wewnątrz i pomiędzy państwami członkowskimi UE/EOG oraz Szwajcarią. Lotnictwo stanowi około 3-4% objętych emisji (uwzględnione są tylko loty wewnątrz EOG; loty międzykontynentalne są wyłączone do czasu wdrożenia systemu CORSIA przez ICAO).

Żegluga morska (od 2024 r.): Firmy żeglugowe eksploatujące statki o tonażu brutto powyżej 5000 ton w ramach podróży do, z lub pomiędzy portami w UE. Pokrycie wynosi 100% dla podróży wewnątrz UE i 50% dla podróży pomiędzy portami w UE a portami poza UE. Jest to znaczący nowy sektor — żegluga morska odpowiada za około 3-4% globalnych emisji CO2, a duża ich część jest związana z handlem z UE.

Nieobjęte: Transport drogowy, ogrzewanie budynków mieszkalnych i komercyjnych, rolnictwo oraz leśnictwo NIE są objęte EU ETS 1. Sektory te podlegają oddzielnemu rozporządzeniu w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (ESR) na poziomie krajowym, a od 2027 roku transport drogowy i budynki będą miały własny system EU ETS 2.

---

Żegluga morska w EU ETS od 2024 roku

Włączenie żeglugi morskiej do EU ETS zostało sformalizowane dyrektywą UE 2023/957, nowelizującą pierwotną dyrektywę EU ETS.

Jak to działa:

Firmy żeglugowe (zdefiniowane jako posiadacz Dokumentu Zgodności — zazwyczaj armator lub operator handlowy) muszą:

1. Monitorować i raportować emisje CO2 z podróży objętych systemem zgodnie z rozporządzeniem UE MRV (Monitoring, Raportowanie, Weryfikacja). Plany monitorowania muszą zostać zatwierdzone przed rozpoczęciem operacji.

2. Otworzyć konto ETS w Rejestrze Unii (EUTL) lub rejestrze państwa członkowskiego.

3. Umarzać uprawnienia EUA corocznie do 30 września (rok później niż w przypadku przemysłu), obejmując:

   – 40% emisji za 2024 rok

   – 70% emisji za 2025 rok

   – 100% emisji za 2026 i kolejne lata

Rodzaje podróży objętych systemem:
– Podróże wewnątrz UE (port UE do portu UE): 100% emisji objętych
– Podróże wychodzące (port UE do portu spoza UE): 50% emisji objętych
– Podróże przychodzące (port spoza UE do portu UE): 50% emisji objętych
– Porty zawinięcia na wodach UE (dla statków nieodwiedzających portów UE): pokrycie proporcjonalne

Paliwa objęte systemem: CO2 ze wszystkich paliw kopalnych. Od 2024 roku w kolejnych okresach uwzględniany będzie również metan (CH4) ze statków LNG oraz podtlenek azotu (N2O).

Szacunkowy roczny koszt ETS na typ podróży (ilustracyjnie, EUA = 65 €/tona):
– Rotterdam do Hamburga (wewnątrz UE, masowiec 30 000 DWT): około 30 000–50 000 € za podróż
– Szanghaj do Rotterdamu (pokrycie 50%, 180 000 DWT): około 200 000–350 000 € za podróż

---

EU ETS 2: transport drogowy i budynki od 2027 roku

EU ETS 2 to całkowicie oddzielny system handlu emisjami, ustanowiony dyrektywą 2023/87/UE w ramach pakietu „Fit for 55”. Będzie on obejmował emisje CO2 z paliw transportowych oraz paliw grzewczych dla budynków.

Kluczowe różnice względem EU ETS 1:

Cecha	EU ETS 1	EU ETS 2
Data startu	2005	2027
Podmioty objęte	Operatorzy przemysłowi, elektrownie, żegluga	Dystrybutorzy paliw (dostawcy paliw na wcześniejszym etapie)
Uprawnienia	EUA	EUA2 (oddzielny instrument)
Limit ceny	Brak formalnego limitu (MSR zapewnia pośrednią kontrolę)	Limit ceny 45 €/tonę do 2030 r. w przypadku zbyt gwałtownych wzrostów
Trajektoria limitu	Malejący limit z mechanizmem MSR	Oddzielny limit, redukowany rocznie
Fundusz społeczny	Nie dotyczy	Innowacje i Społeczny Fundusz Klimatyczny finansowany częściowo z dochodów ETS 2

EU ETS 2 obejmuje dystrybutorów paliw — dostawców benzyny i oleju napędowego, dystrybutorów paliw grzewczych — a nie indywidualnych kierowców czy właścicieli domów. Koszt emisji zostanie wliczony w ceny paliw. Przy cenie 45 €/tonę (limit cenowy), podnosi to cenę benzyny i oleju napędowego o około 0,10 € za litr.

EU ETS 2 wystartuje w 2027 roku (z opcją przesunięcia na 2028 r. w zależności od warunków ekonomicznych) wraz z okresem przejściowym. Tworzy on znaczący nowy koszt węglowy dla transportu drogowego w Europie i budzi kontrowersje polityczne ze względu na wpływ na ceny konsumenckie.

---

CBAM: mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2

CBAM jest jednym z najważniejszych osiągnięć polityki handlowej dekady. Rozszerza on efektywny zasięg cen EU ETS na import towarów energochłonnych.

Dlaczego CBAM istnieje: Jeśli producenci z UE płacą 65 €/tonę za każdą wyemitowaną tonę CO2 (poprzez EU ETS), a importerzy podobnych towarów spoza UE nie ponoszą równoważnych kosztów węglowych, producenci z UE stają przed niesprawiedliwą konkurencją. Zjawisko to nazywane jest ucieczką emisji (carbon leakage) — produkcja przenosi się za granicę, aby uniknąć kosztów węglowych, a globalne emisje nie spadają.

Sektory objęte CBAM:
– Żelazo i stal (w tym pręty zbrojeniowe, belki, druty, szyny, rury)
– Aluminium (w tym aluminium pierwotne, wtórne oraz niektóre produkty przetworzone)
– Cement
– Nawozy (amoniak, kwas azotowy, mocznik i nawozy wieloskładnikowe)
– Energia elektryczna
– Wodór

Harmonogram:
– Październik 2023 – grudzień 2025: Okres przejściowy. Importerzy z UE muszą kwartalnie raportować ślad węglowy importowanych towarów. Brak zobowiązań finansowych w tym okresie.
– Styczeń 2026: Pełne wdrożenie CBAM. Importerzy muszą kupować certyfikaty CBAM po cenie powiązanej z tygodniową średnią ceną aukcyjną EUA.

Jak działają certyfikaty CBAM: Importer oblicza wbudowane emisje w importowanych towarach (używając wartości domyślnych, jeśli rzeczywiste dane produkcyjne nie są dostępne). Następnie odlicza wszelką cenę węgla już zapłaconą w kraju produkcji. Kupuje certyfikaty CBAM na pozostałe emisje. Pod koniec roku certyfikaty są umarzane w celu pokrycia importowanych emisji.

Przykład praktyczny: Brytyjska firma eksportuje 1000 ton stali do Niemiec. Stal posiada wbudowane emisje na poziomie 1,5 tony CO2/tonę stali (łącznie 1500 ton). Cena UK ETS w czasie produkcji wynosiła odpowiednio 30 €/tonę. Cena EUA wynosi 65 €/tonę. Zobowiązanie CBAM: (1500 × (65 € − 30 €)) = 1500 × 35 € = 52 500 € w certyfikatach CBAM.

Dla importerów towarów masowych: CBAM to nie tylko ćwiczenie z zakresu zgodności. Zmienia on koszt dostawy stali, aluminium, cementu i nawozów z krajów spoza UE, zmieniając krajobraz konkurencyjny w zakresie zaopatrzenia w surowce.

---

Jak firmy zapewniają zgodność: rejestracja, monitoring i umarzanie

Dla firmy rozpoczynającej pracę z EU ETS proces zapewnienia zgodności obejmuje cztery kroki.

Krok 1 — Sprawdź, czy podlegasz systemowi: EU ETS ma zastosowanie do określonych typów instalacji przekraczających zdefiniowane progi wydajności. Operator instalacji musi sprawdzić, czy jego działania znajdują się w załączniku I do dyrektywy EU ETS i czy ich wydajność spełnia próg (np. instalacje spalania o mocy cieplnej powyżej 20 MW).

Krok 2 — Złóż wniosek o pozwolenie na emisję gazów cieplarnianych: Objęte systemem instalacje muszą uzyskać pozwolenie na emisję gazów cieplarnianych od właściwego organu krajowego (np. Environment Agency w Anglii lub DREAL we Francji). Pozwolenie określa metodologię monitorowania emisji.

Krok 3 — Monitoruj i raportuj emisje: Każda instalacja musi stosować zatwierdzony plan monitorowania, rejestrować dane o zużyciu paliwa i emisjach oraz przedkładać zweryfikowany roczny raport o emisjach do 31 marca każdego roku. Raport musi zostać zweryfikowany przez akredytowanego niezależnego weryfikatora przed złożeniem.

Krok 4 — Umórz uprawnienia do 30 kwietnia: Do 30 kwietnia każdego roku instalacja musi umorzyć uprawnienia EUA odpowiadające zweryfikowanym emisjom z poprzedniego roku w Rejestrze Unii. Rejestr krajowy przenosi umorzone uprawnienia do Komisji Europejskiej. Uprawnienia EUA można kupić na otwartym rynku (ICE, EEX lub przez brokerów), jeśli firma nie posiada ich wystarczającej liczby z bezpłatnego przydziału.

Konsekwencje braku zgodności: Niedotrzymanie terminu 30 kwietnia uruchamia automatyczną karę w wysokości 100 € za każdą tonę niedoboru (indeksowaną o inflację w UE), a niedobór musi nadal zostać pokryty w kolejnym roku. Uporczywe niedopełnienie obowiązków może skutkować cofnięciem pozwolenia na emisję gazów cieplarnianych, co efektywnie wstrzymuje działalność.

W przypadku firm żeglugowych termin umorzenia przypada na 30 września (sześć miesięcy później niż w przemyśle), aby umożliwić przygotowanie zweryfikowanych rocznych raportów emisji obejmujących okres od stycznia do grudnia.

---

Najczęściej zadawane pytania

Ile jest warte uprawnienie EUA?

W 2024 roku uprawnienia EUA handlowane były w zakresie 50-75 € za tonę CO2. Cena odzwierciedla podaż i popyt rynkowy, aktualne i przyszłe ograniczenia limitów, ceny energii (które wpływają na to, ile paliw kopalnych jest spalanych w energetyce) oraz ogólne warunki gospodarcze. Ceny EUA mogą znacząco się zmieniać — od poniżej 5 €/tonę w 2013 roku do ponad 100 €/tonę w 2023 roku.

Kto musi zarejestrować się w EU ETS?

Każdy operator instalacji objętej systemem w UE (lub EOG) musi uzyskać pozwolenie na emisję gazów cieplarnianych od właściwego organu krajowego i otworzyć konto w rejestrze krajowym (który jest częścią Rejestru Unii). Firmy żeglugowe obsługujące statki powyżej 5000 GT zawijające do portów UE muszą zarejestrować się w organie państwa członkowskiego. Operatorzy lotniczy wykonujący loty wewnątrz EOG muszą zarejestrować się w odpowiednim państwie członkowskim zarządzającym.

Co dzieje się każdego roku 30 kwietnia?

30 kwietnia to roczny termin rozliczenia ETS. Do tego dnia każda instalacja objęta systemem musi umorzyć uprawnienia EUA odpowiadające zweryfikowanym emisjom CO2 za poprzedni rok kalendarzowy. Instalacja, która wyemitowała 100 000 ton CO2 w 2024 roku, musi umorzyć 100 000 EUA do 30 kwietnia 2025 roku. Firmy, które nie dopełnią tego obowiązku, płacą karę 100 €/tonę i muszą mimo to uzupełnić niedobór.

Czym jest Rezerwa Stabilności Rynkowej (MSR) i dlaczego ma znaczenie?

Rezerwa Stabilności Rynkowej (MSR) to automatyczny mechanizm kontrolujący podaż uprawnień EUA na rynku. Gdy całkowita liczba uprawnień w obiegu przekracza 833 miliony, MSR usuwa uprawnienia z nadchodzących aukcji. Zapobiega to strukturalnej nadpodaży, która doprowadziła do krachu cen w Fazie 1 i 2. MSR, aktywowana w 2019 roku, jest głównym powodem, dla którego ceny EUA wzrosły z poniżej 5 €/tonę do ponad 50 €/tonę.

Czym jest EU ETS 2 i kiedy się zaczyna?

EU ETS 2 to oddzielny system handlu emisjami dla paliw transportowych i paliw grzewczych dla budynków, który ma wystartować w 2027 roku (potencjalnie w 2028 r.). W przeciwieństwie do EU ETS 1, który obejmuje bezpośrednio instalacje przemysłowe, EU ETS 2 obejmuje dystrybutorów i dostawców paliw. Koszt węglowy będzie przekładany na ceny benzyny, oleju napędowego i paliw grzewczych. Do 2030 roku obowiązuje limit ceny na poziomie 45 €/tonę. EU ETS 2 posiada własne, oddzielne uprawnienia (EUA2) i ścieżkę limitu.

Jak CBAM różni się od EU ETS?

EU ETS dotyczy operatorów przemysłowych wewnątrz UE, wymagając od nich umarzania uprawnień za własne emisje. CBAM dotyczy importerów do UE określonych towarów energochłonnych (stal, aluminium, cement, nawozy, energia elektryczna, wodór), wymagając od nich rozliczenia emisji wbudowanych w importowane towary. CBAM jest powiązany z cenami EU ETS — cena certyfikatu CBAM odzwierciedla cenę aukcyjną EUA. Razem mają one zapewnić, że zarówno producenci w UE, jak i importerzy ponoszą równoważne koszty emisji.

---

Kluczowe wnioski

• EU ETS to największy na świecie rynek emisji dwutlenku węgla, działający od 2005 roku poprzez mechanizm cap-and-trade i obejmujący około 10 000 instalacji w sektorach energetyki, przemysłu, lotnictwa i (od 2024 r.) żeglugi.
• Uprawnienia EUA reprezentują prawo do emisji jednej tony CO2; są handlowane na giełdach ICE Futures Europe i EEX, a grudniowy kontrakt terminowy jest najbardziej płynnym instrumentem.
• Ceny EUA spadły w Fazie 1 i 2 z powodu nadmiernego przydziału i recesji z lat 2008-2009; Rezerwa Stabilności Rynkowej (aktywna od 2019 r.) skorygowała nadpodaż, a ceny wzrosły do poziomu 50-100 €/tonę.
• Żegluga morska jest sukcesywnie włączana do EU ETS: 40% objętych emisji w 2024 r., 70% w 2025 r., 100% od 2026 r. — co dodaje bezpośrednie koszty węglowe do każdej podróży zawijającej do portów UE.
• Roczny cykl zgodności wymaga od firm monitorowania emisji, złożenia zweryfikowanego raportu do 31 marca i umorzenia EUA do 30 kwietnia; niedopełnienie obowiązku skutkuje karą 100 €/tonę oraz koniecznością pokrycia zaległości.
• EU ETS 2 to oddzielny system obejmujący transport drogowy i ogrzewanie budynków — start w 2027 r., z limitem cenowym 45 €/tonę do 2030 r. — co znacząco rozszerza zakres opłat za emisje w UE.
• CBAM (mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2) rozszerza koszty węglowe EU ETS na import stali, aluminium, cementu, nawozów i wodoru; pełne wdrożenie od stycznia 2026 r. oznacza, że importerzy muszą płacić za ślad węglowy towarów spoza UE.
• Dla profesjonalistów z branży handlowej i łańcuchów dostaw koszty EU ETS stają się istotną pozycją budżetową dla operacji w UE — dopłaty żeglugowe, premie cenowe surowców wynikające z CBAM oraz trajektoria cen EUA wpływają na całkowity koszt dostawy towarów (total landed cost).

Powiązane Lektury

Aby pogłębić wiedzę na tematy omówione w tym artykule, zapoznaj się z tymi powiązanymi przewodnikami: the broader policy concept behind cap-and-trade carbon markets, the power sector where EU allowance costs have the most direct impact i how steelmakers face different carbon costs depending on furnace technology.